Mijn vingers zweven boven het toetsenbord van mijn oude appeltje. Ik zit er helemaal klaar voor. Laat de woorden maar komen en stromen en construeren tot zinnen die samen een fabelachtige alinea vormen. Ik heb me er de hele dag al op verheugd: dat moment waarop ik een goed verhaal wil schrijven.  Maar helaas, weer laten mijn vingers het afweten. Ze blijven daar hangen in hun startpositie, boven mijn laptop. Het zijn natuurlijk niet de vingers die het laten afweten. Mijn trouwe dienaars snappen dit ook niet. Nee, het is mijn brein in een aloude modus: writer’s block.

De diagnose

Komt het je bekend voor? Misschien wil je wel onder de dekens gaan liggen en veel medelijden met jezelf hebben. Maar de huisarts hoef je er niet voor te bellen. Je bent niet ziek. Volgens de Cambridge Dictionary is het  the condition of being unable to create a piece of written work because something in your mind prevents you from doing it. 

‘Something in your mind’, dus ‘iets in jouw gedachten of hoofd’ voorkomt dat je kunt schrijven. Dat klinkt nogal onaangenaam. En dat is het ook. 

Dat ‘iets’ wat je er dus van weerhoudt te schrijven of te kunnen schrijven kan vele dingen zijn. Denk aan faalangst, een deadline (oef hallo blokkade!), onzekerheid, jezelf constant vergelijken met andere schrijvers, die over-actieve innerlijke criticus. Het is voer voor psychologen. 

Vicieuze cirkel 

Er zijn momenten dat het gewoon niet wil lukken. Het verhaal heeft zich al meerdere keren gevormd in je hoofd. Je hebt het beleefd, gevoeld en ervaren en nu is het tijd om het op papier te zetten. Maar op dat moment stokt het. De woorden komen niet en dat gelukzalige gevoel ebt weg. Nee, het ebt niet weg, het rent weg. Nee ook niet, het verdwijnt als bij toverslag. En ik heb dit vaak mogen ervaren en blijf me verbazen over dat hardnekkige gevoel dat er voor zorgt dat het een volgende keer ook zo moeilijk komt. Je belandt in een vicieuze cirkel en die is, zoals alle vicieuze cirkels, verdomde moeilijk te doorbreken.

Leonid Pasternak (1862 – 1945)

Negatief patroon

Is writer’s block onoverkomelijk? Ik denk het niet. Natuurlijk zijn er schrijvers die hun pen opbergen en er mee stoppen. Mensen die stoppen heb je altijd. Niets aan te doen. Tenminste, dat denken zij. Ik denk eigenlijk dat je wel dat negatieve patroon kunt doorbreken. Want dat is het in feite waarin je terecht komt, een negatief patroon. Iedere kunstenaar wordt wel eens geconfronteerd met een moment waarop de creatieve sappen niet willen stromen. Maar hoe je ermee omgaat, is hier van essentieel belang. En voor iedereen werkt dat ook weer anders. We hebben hier zo ons eigen gereedschap voor.

Writer’s block fictie?

Er zijn best wat schrijvers die niet geloven in writer’s block. Zo zegt Rumaan Alam (schrijver van o.a. Leave the World Behind, That Kind of Mother), in een interview met Literary Hub:

Writer’s block is a fiction. That’s not to say I always feel like writing, or that I have some big idea percolating. I don’t know if you can force out good sentences or great ideas, but that doesn’t mean you cannot write. You can always write garbage; goodness knows, I write plenty of that.

Min Jin Lee (schrijver van o.a. Pachinko en Han), zegt in een interview with Literary Hub:

I don’t believe in writer’s block. This is not necessarily a happy theory because it means that as long as I have the ability and the correct project, I have to keep working. I find writing fiction difficult.

 

En zo is er nog een behoorlijke lijst met soortgelijke quotes. En natuurlijk kun je altijd schrijven. Je kunt boodschappenlijstjes schrijven, een mailtje voor je werk, een recept voor dat lekker taartje wat je net hebt gebakken. Maar creatief schrijven, een artikel schrijven, een essay schrijven, al dat schrijven waarbij de zinnen moeten kloppen, de boodschap moet overkomen en er aan verwachtingen voldaan moet worden..oef, dat is wat anders. En soms blokkeer je. En of dat nu met angst, onzekerheid, druk of de daaruit voortvloeiende onwil te maken heeft, feit blijft dat de woorden gewoon even niet meer stromen.

Woorden, kom terug! 

Maar hoe kom je dan weer aan die woorden die je zo graag wilt schrijven? Hoe zorg je ervoor dat die onzekerheid overmeesterd wordt? Hoe zorg je ervoor dat schrijven jouw prioriteit wordt, ook al moeten er nog 1001 andere dingen gebeuren? Ik heb er zelf meerdere malen mijn hoofd over gebroken. En ik concludeer steeds hetzelfde. Je laat het als schrijver gebeuren. JIJ hebt de verantwoordelijkheid om de impasse te doorbreken. Blijf dus schrijven. Al haat je alles wat je schrijft en heb je geen vrije minuut voor jezelf: schrijf. En al zit je op de wc of ben je aan het koken: schrijf. 

Nog meer tips om te blijven schrijven

  1. Leg op zoveel mogelijk plekken in huis (en in al je tassen!) een notitieboek (en een pen). Dan heb je al niet meer het excuus dat je geen pen en papier bij de hand had.  Dat wat er ineens binnenkomt, kun je meteen kwijt. We weten allemaal hoe dat werkt met inspiratie en ideeën: ze komen op de meest onhandige momenten. En weet ook: ook een slecht idee moet je opschrijven, misschien blijkt dat straks wel je beste idee te zijn!
  2. Writing prompts, oftewel kleine schrijfopdrachten. Een goede manier om weer die schrijfmodus te vinden. Je wordt als het ware gedwongen om te schrijven. Je vindt ze veel op Pinterest. Kies er eentje of schrijf er een paar op en begin meteen met schrijven. Dit is trouwens sowieso een handige schrijfoefening om je vingers mee ‘los te maken’. Een voorbeeld: 
  3. In datzelfde kader: free writing, het liefst in de ochtend. Het maakt niet uit wat je schrijft, al is het in dagboekvorm, het maakt echt niet uit. Je merkt dat wanneer je dit een aantal weken doet, je veel makkelijker en vlotter in die creatieve ‘flow’ komt. 
  4. Lezen. Ja echt. Niets werkt zo goed als het leren van die schrijvers die jou voorgingen. Wat op slot zat, springt open en wat in de knoop zat, laat zich ineens een stuk makkelijker ontwarren. Ergens in je brein gebeurt er iets met je. Wat je leest inspireert, hoe de woorden zich laten verleiden tot prachtige zinnen verbaast je en de rust van het lezen kalmeert je. Pure therapie. En dat is precies wat je dan nodig hebt.
  5. Wanneer je vast zit in een al (deels) geschreven verhaal wil het wel eens helpen om een ‘bom’ onder je verhaal te leggen. Hiermee bedoel ik: gooi die verhaallijn eens flink om. Doe iets geks ermee, schrijf precies het tegenovergestelde van wat je wilde, introduceer een nieuw personage. Speel ermee. Dit wil het schrijfbloed nog wel eens flink laten stromen.
  6. Een tip van grootmeester Roald Dahl: Wanneer hij vast kwam te zitten in een verhaal, schreef hij een compleet ander verhaal van een paar pagina’s om zo weer in het ritme van het oorspronkelijke verhaal te komen. 

Nog wat extra tips

Er is nog meer wat je kunt doen om dat stramme brein op gang te helpen. De volgende tips hebben wellicht niet zoveel met schrijven te maken, maar kunnen je wel weer een klein beetje op gang helpen. Bij mij werkt het keer op keer.

  1. Verwonder je. En dat kan op vele manier. Bezoek een museum, kijk een goede film (filmhuis films doen de truc bij mij, vaak vanwege de vele stiltes en sterke dialogen) of bezoek een plek waar je nog niet eerder bent geweest. Dit soort uitjes lijken je wel te ‘resetten’. Nieuwe impulsen boren nieuwe bronnen aan. 
  2. Wandelen. Je hoort hem sinds de Corona crisis steeds vaker. Wandelen is op zoveel manieren goed voor je. Dus kom achter dat bureau vandaan, laat die frustraties lekker boven dat toetsenbord hangen en ga eropuit. Wandelschoenen aan en gaan. Een blokje om in jouw buurt, een wandeling door het park in jouw wijk of in de natuur. Je zult merken dat de woorden en ideeën wat meer gaan stromen. Misschien niet altijd meteen, maar gauw genoeg.
  3. Luister muziek. Wat muziek al niet in je los kan maken. Een krachtige opera, een zachte singer/songwriter, een kalmerend pianoconcert. Het maakt niet uit, wat werkt voor jou. Ineens komt die inspiratie aanwaaien, krijg je ideeën, graaf je onbewust in jouw herinneringen of wanneer je, zoals ik, een synestheet bent, zie je kleuren of vormen die je weer in vervoering kunnen brengen. Even die schop onder je kont wanneer je denkt dat je niets kunt creëren.  

Het ligt aan jou…

Ik weet het, het is vreselijk om te moeten concluderen dat het aan jou ligt. Niemand wil zoiets horen. Maar in dit geval: ja, helaas ligt het aan jou. En is het ook aan jou om er iets aan te doen. Want het is namelijk best comfortabel om achterover te leunen in die luie stoel en toe te geven aan het gezwelg. Maar vergeet niet dat je achterover leunt in een stoel met een ontzettend irritante stof die jeukt. En wat doe je wanneer je jeuk hebt? Krabben. Dus wat doe je wanneer je je irriteert aan dat niet schrijven? Juist, schrijven.

Je houd misschien ook van..

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.